(( نگاهي به محوطه باستاني هفت تپه ))
محوطه باستاني هفت تپه حدود 15 كيلومتري جنوب شرقي شهر شوش واقع شده و همانطور كه از نام آن پيداست از تپه هاي متعددي تشكيل شده است . گستردگي اين محوطه باستاني به مراتب باعث جلب توجه كاوشگران مختلف قرار گرفته است . اولين عمليات حفاري به سرپرستي دكتر عزت الله نگهبان در سال 1344 در اين محل آغاز گرديد . بررسي هاي سطح الارضي كه قبلا مكادامز 1357 ( Robert McC Adams ( در اين ناحيه اي انجام داده بود ، گوياي اين مسئله بودند كه اين محوطه گسترده باستاني فقط در دوره محدودي مسكوني بوده است.
آرامگاهها :
در ابتدا تمركز كار بر روي آزادسازي دو آرامگاهي بود كه در شمالي ترين بخش حفاري واقع بودند . آرامگاه بزرگتر توسط دكتر نگهبان آرامگاه تپتي آهار و ملكه او ناميده شده است .
اين فرضيه به جهت ذكر نام پادشاه مذكور در متن سنگ نوشته اي است كه در حياط مجموعه پيدا شده است.
در آرامگاه سكوي بزرگي ايجاد شده كه توسط ديوارچه هاي كوتاهي به سه بخش تقسيم مي شده است . در بخش شمالي هفت اسكلت قرار داشته ، بخش مياني كه كوچكتر از دو بخش ديگر است ، بدون اسكلت و بخش جنوبي داراي دو يا سه اسكلت بوده است . در پاي سكو در جنوبي ترين قسمت آرامگاه ، مجاور درب ورودي تعداد ده اسكلت بصورتي بي نظم بر روي هم قرار داشتند . به اين ترتيب مجموعا حدود 21 يا 22 اسكلت در معبد پيدا شده اند . تقسيم بندي سكوي آرامگاه به بخش هاي مختلف خود گواه اينست كه اين مقبره براي تدفين اشخاص متعددي ساخته شده و احتمالا يك آرامگاه شاهي نمي باشد . وجود اسكلت هاي متعدد بر روي سكو و انباشته كردن اسكلت هاي قديمي در گوشه آرامگاه نيز اين مسئله را تائيد مي كند . با توجه به اكتشافاتي كه در نقاط مختلف منطقه انجام شده است ، درب ورودي آرامگاه پس از هر تدفين با سنگ يا آجر بسته و در هنگام تدفين هاي بعدي مجددا باز مي شده است . مشاهداتي كه در هفت تپه شده ،نيز حاكي از اين مسئله مي باشد .
اشياي يافته شده در آرامگاه هفت تپه بسيار ساده بوده و اين امر نشان دهنده اين است كه اسكلت هاي مزبور به افرادي عادي تعلق داشته اند . تنها يك جام سفالي ته دكمه اي در آرامگاه پيدا شده كه مسلما نمي تواند نشانگر اشياي يك مقبره شاهي باشد . همچنين ابعاد آرامگاه در مقايسه با مقبره هاي شاهي بسيار كوچك مي باشد .
بر طبق گزارش حفاري ديوارهاي آجري هر دو آرامگاه توسط ديوار قطور خشتي احاطه شده بودند . قسمت عمده اي از اين ديوار خشتي در سمت شمالي آرامگاه ها توسط بولدوزر در هنگام تسطيح محوطه براي جاده سازي از بين رفته بود و پس حفاري مشخص گشت كه فقط ارتفاع كمي از آن در حدود 40 – 60 سانتيمتر باقي مانده است .
ساختار هاي محوطه غرب آرامگاهها :
D-G XVII-XVIII مجموعه اي از ساختمان هاي كوچك در طرف شرقي آرامگاه ها در ترانشه هاي كشف شده كه ع . نگهبان آنها را به عنوان خانه هاي مسكوني مربوط به دوران پارتي و ساساني ذكر مي كند با توجه به اطلاعات موجود ، شرايط بناهاي حفاري شده در قسمت غربي آرامگاه ها ، نشانگر وجود لايه هاي مختلفي هستند كه احتمالا به دوران هاي متفاوتي تلق دارند . البته شناخت دقيقتر اين مسئله تنها از طريق بررسي مجدد اين محوطه امكان پذير است .
ساختمانهاي 1 و 2
در طول حفاري هاي هفت تپه علاوه بر كشف دو آرامگاه بزرگ ، باز مانده هاي دو صفه بسيار بزرگ خشتي مشخص شده اند كه در مجاورت آنا اتاق ها و سالن هاي مختلفي قرار داشته اند .
عمليات حفاري بصورت عمقي انجام شده و نيروي كار بيشتر براي خاكبرداري بسيار عميق يك محوطه به كار رفته است .
صفه خشتي قرار داشته ، متصل مي گردد . جهت ديوار هاي دو ساختمان مختلف بوده و اينطور به نظر مي رسد كه اين دو بنا در يك زمان ساخته نشده اند . بررسي اين محل و تشخيص چگونگي رابطه ديوار هاي اين دو بنا ميتواند كمك موثري به شناخت تقدم و تاخر اين دو ساختمان و تاريخ نگاري نسبي آنها نمايد.
مجموعه كه به عنوان ساختمان شماره يك معرفي شده است ، داراي ديواري به پهناي 10/5 متر بين سالن هاي شماره 4و 5مي باشد . اين ديوار در حقيقت سالن شماره 5 ، كارگاه و حياط مقابل آنها را در از بقيه سالن ها ي قسمت شمالي صفه جدا مي سازد . هيچ گونه را ارتباطي بين اين دو بخش كشف نشده است . احتمال دارد كه اين مجموعه از دو ساختمان مجزا تشكيل شده باشد و ديوار واقع بين سالن هاي 4 و 5كه پهناي آن بسيار زياد است ، در حقيقت ديواري باشد كه دو ساختمان مزبور را از هم جدا مي كرده است . اين مسئله وقتي مشخص مي شود كه بخش شمالي محوطه كه هنوز حفاري نشده ، كاوش گردد و نقشه كامل تري از چگونگي قرار گيري اتاق هاي اين ساختمان بدست آيد.